Wat is gedrag?
Gedrag kan kort beschreven worden als ‘alles wat een dier doet’.
Daarmee wordt niet alleen het uitvoeren van bepaalde bewegingen (zoals springen, rennen, uitrekken) bedoeld of het aannemen van bepaalde houdingen (zitten, staan), maar ook het produceren van geluiden (piepen, krijsen), de afgifte van geurstoffen (druppelen), het opzetten van haren en allerlei andere waarneembare verschijnselen.
Een dier vertoont altijd gedrag; ook als het stil staat, slaapt of schijnbaar doelloos rond loopt.
Gedragsrepertoire
Gedrag is specifiek voor een soort en soms nog specifiek voor het individu.
De complete verzameling van gedragingen, houdingen, bewegingen, geluiden etc. die door de leden van een diersoort kunnen worden uitgevoerd, voortgebracht of geproduceerd, wordt het gedragsrepertoire van een soort genoemd.
Gedragselementen
Voor een beschrijving van gedrag van een soort moet je heel goed kijken naar de dieren.
Je zal merken dat bij elk diersoort steeds duidelijk herkenbare stukken gedrag, met een min of meer vaste vorm te onderscheiden zijn, die bovendien steeds herhaald worden.
Bijvoorbeeld de stereotype wijze waarop ratten op hun achterpoten gaan staan om de omgeving te onderzoeken.
Alle vormvaste (stereotype) gedragingen, houdingen, bewegingen of geluiden worden gedragselementen genoemd, en vormen samen een deel van het gedragsrepertoire van een soort.
Door deze gedragselementen duidelijk en nauwkeurig te definiëren en te benoemen ontstaat bijvoorbeeld een lijst, dat ethogram wordt genoemd.
Gedrag van de Tamme rat
Je kunt op de verschillende onderdelen hieronder klikken voor een snelle sprong naar beneden.
Indeling:
° Slapen
° Spelen
° Zekeren
° Trillen
° Knarsen
° Ploppen
° Wassen
° Barberen
° Egelen
° Schuren
° Druppelen
° Vechten
° Blazen
° Springen
° Tralie-knagen
° Kwispelen
Slapen
Een favoriete bezigheid van menig Tamme rat; slapen!
Over het algemeen zijn tamme ratten schemerdieren, wat betekend dat ze wakker worden zodra het buiten begint te schemeren.
Maar ze passen zich ook graag aan aan hun baasje en als jij rond 14.00u ’s middags voor de kooi staat, zijn ze ook zo wakker.
In tegenstelling tot hamsters vinden de meeste ratten het niet erg om overdag wakker gemaakt te worden.
Ze komen dan net zo goed graag uit de kooi om te spelen, knuffelen, rond te lopen, iets te eten, zich te showen aan bezoekers etc.
Als ritten slapen ratten het meeste, ze kunnen dan ook zo bij je op de schouder, in de hand of op je schoot in slaap vallen.
Als volwassenen zijn vrouwtjes vaak het actiefste (uitzonderingen daargelaten), terwijl de meeste mannen graag hele dagen en nachten liggen te slapen in hun hangmatje of huisje.
Spelen
Een belangrijke bezigheid in het jonge leventje van een ritten is spelen.
Door met nest- of leeftijdsgenootjes door het hok te rollebollen, leren ze al direct hoe de rangorde werkt.
Rittens die deze periode missen doordat ze bijvoorbeeld te vroeg het nest zijn weggehaald en daarna altijd alleen hebben gezeten, vertonen vaak (al dan niet ernstige) gedragsstoornissen jegens soortgenoten.
Tijdens het spelen kunnen rittens nogal herrie maken; ze piepen en krijsen alsof er ze vermoord worden.
Onderzoek heeft echter aangetoond dat dit piepen/ krijsen te vergelijken is met de menselijke manier om te tonen dat we plezier hebben; lachen.
Naast soortgenoten spelen de rittens ook met mensenhanden, dit lijkt vaak op tikkertje; het ritten komt aanrennen, springt op/tegen je hand en rent weer snel verder, om vrijwel direct weer terug te komen.
Rittens kunnen tijdens dit spelletje nog wel eens zachte beetjes geven, dit doen ze om je uit te dagen.
Zekeren
Ratten zien erg weinig, ze herkennen hun baasje vooral aan de manier van lopen, de geur en de stem.
Sommige ratten zien nog slechter, dit zijn voornamelijk ratten met lichtrode ogen.
Die ratten lossen dat op door te zekeren; daarbij wiegen ze ritmisch met hun hoofdje van links naar rechts, waardoor ze de omgeving als het ware ‘scannen’.
Stressgevoelige ratten die in een nieuwe omgeving komen kunnen extreem zekeren, maar zodra ze wat meer op hun gemak zijn en precies weten wat elk geluid of geur in huis betekend, kan het zijn dat ze nog maar amper zekeren.
Dit kan wel een jaar duren.
Ook ratten met zwarte ogen of robijnrode ogen kunnen overigens zekeren.
Aan zekeren is niet veel te doen, je kan de rat wel een beetje helpen door bijvoorbeeld de inrichting van de kooi niet te vaak te veranderen.
Naar de dierenarts gaan met een zekerende rat heeft al helemaal geen zin; veel dierenartsen weten niet waarom een rat het doet, en zij zullen medicijnen voorschrijven die totaal geen nut hebben.
Trillen
Ratten hebben meerdere manier om aan te geven dat ze het gezellig bij je vinden.
Trillen is daar 1 van en is meestal ook het begin van een reeks andere gedragingen waardoor je helemaal zeker weet dat je het goed doet (zie ook: knarsen & ploppen).
Veel mensen denken dat wanneer de rat gaat trillen, ze het koud hebben.
Dit is dus niet waar.
Knarsen
Knarsen is bij ratten een uiting van verschillende gevoelens.
Zo kunnen ze het doen omdat ze zich prettig voelen (bijvoorbeeld wanneer je tegen ze praat, of ze knuffelt), omdat ze pijn hebben of omdat ze heel kwaad zijn.
Om erachter te komen waarom je rat knarst moet je naar de omgeving kijken; probeer je een andere (volwassen) rat bij jouw rat te introduceren en gaat één knarsetanden, dan zijn ze over het algemeen boos.
Is je rat net geopereerd en gaat hij knarsen tijdens het bijkomen uit de narcose, dan is het vaak van pijn.
Ligt je ratje lekker bij je, op je schouders, je schoot of in je trui en hoor/ zie je ‘m dan knarsetanden, dan kan je ervan uit gaan dat hij het gewoon érg gezellig vind.
Sommige ratten kunnen enorm hard knarsetanden, anderen doen het met iets meer beleid.
Ploppen
Ook een gedragsuiting waarvoor menig liefhebber naar de dierenarts is gerend; ploppen.
Ploppen is een gevolg van knarsetanden; onder het oog van je rat loopt een spier.
Als een rat heel hard gaat knarsen, drukt die spier de oogbal een beetje uit de kas.
Net als bij knarsetanden kan ploppen vele dingen betekenen; pijn, kwaadheid, plezier etc.
Maar in principe geld; zie je je rat ploppen, maak je dan geen zorgen maar geniet lekker mee.
Je rat krijgt dan geen epileptische aanval of iets in die richting en medicijnen zijn overbodig.
Wassen
Ratten zijn over het algemeen erg schone dieren.
Mensen die zeggen dat rátten vieze dieren zijn, maar wel toegeven dat kátten schone dieren zijn, moeten nog maar eens goed op het gedrag van beide dieren letten: als je beide diersoorten goed in de gaten houdt zal je zien dat een rat minstens net zo vaak, zo niet vaker, zichzelf van top tot teen wast als een kat.
Dit wassen is een belangrijke bezigheid voor de rat; hij vult er een groot gedeelte van de dag mee.
En dan is hij niet alleen met zichzelf bezig, zijn kooigenootjes worden ook onder handen genomen!
Net als het vlooien bij apen is wassen vaak een sociale aangelegenheid.
Ondanks dat ratten zich enorm vaak en volledig wassen, kan het nog wel eens zijn dat ze ‘ruiken’.
Dat is hun eigen geurtje en kan je niks aan doen.
Je kan ratten met een speciale shampoo wassen, maar dit is niet erg goed voor de vetlaag van de huid.
Daarbij vind een rat een geurtje wat wij lekker vinden, vaak stinken, en gaat hij alleen maar harder zijn best doen om zijn eigen geur terug te krijgen.
Barberen
Psychische aandoeningen komen ook voor bij ratten, 1 daarvan is ‘Barberen’.
De meest geziene uiting van deze psychose zien we in de vorm van een rat die dwangmatig bij zijn kooigenootje op 1 plek wast en daarmee alle haartje op die plek eruit trekt.
Kooigenoten van een barberende rat hebben dus vaak een kaal plekje op een specifieke plek zoals achter het oor of tussen de schouderbladen.
Een andere uiting van barberen is het dwangmatig wegwassen van de haartjes op de voorpoten en/ of achterpoten bij de barberende rat zelf.
Barberen komt meestal voort uit verveling; ratten bewegen graag en veel, gaan graag op onderzoek etc.
Als die ontwikkeling hen ontnomen wordt doordat ze nooit uit de kooi mogen, kunnen ze uit verveling een andere rat of zichzelf overmatig gaan wassen.
Meestal doen de barberende ratten zichzelf of de andere gelukkig geen of weinig pijn.
Het is een vervelend trekje, maar helaas weinig aan te doen.
Egelen
Iets wat je een rat nogal vaak ziet doen tijdens introducties is egelen.
Hierbij zet de rat zijn vacht volledig op en loopt hij met een bolle rug op de nieuweling af.
Vaak duwen ze hierbij met het achterlijf tegen de andere rat.
Een egelende rat kan in zoverre in zijn boosheid jegens de nieuweling opgaan, dat hij de hand van zijn eigen baasje niet meer herkent.
Het is dus niet verstandig om een egelende rat op te pakken als je niet gebeten wil worden.
Schuren
Ook ratten bakenen hun territorium af door hun geur overal tegenaan te schuren met hun achterlijf.
Het is een teken van dominantie; een alpha zal het eerder doen dan een rat die onderaan de rangorde staat.
Het is misschien vervelend, maar veel kan je er niet aan doen.
Meestal houdt het na een tijdje ook gewoon weer op; dan vinden ze dat de kooi/ ruimte genoeg naar hun ruikt.
Druppelen
Een onderdeel van het afbakenen van een territorium is het druppelen.
Het zijn vooral de mannen die dit doen (men noemt het ook wel ‘spoortjes achterlaten’), maar er zijn ook zeker vrouwtjes die er een handje van hebben.
Hierbij laten ratten een klein drupje achter met hun geur, zodat nieuwelingen ruiken dat die ene rat daar is geweest en dat het zijn territorium/ eigendom is.
Het is geen incontinentie waar veel beginnende rattenliefhebbers het mee verwarren en daarbij stinkt het vaak niet en laat het ook geen vlekken achter als het eenmaal opgedroogd is.
Vechten
Rangorde is van groot belang in een groep.
Als je een goede leider hebt en de rangorde staat helemaal vast, dan heb je vaak een stabiele groep.
Soms echter krijgt een puber het op de heupen en gaat degene die boven hem of haar staat uitproberen.
Pubers kunnen nogal hardnekkig zijn, dus zo’n uitprobeersel kan nog wel eens uitdraaien op een gevecht.
Ook als er een volwassen nieuwkomer in de groep komt kan er gevochten worden, dit soort gevechten zijn meestal heviger, maar er gaan altijd waarschuwingen aan vooraf (zoals egelen).
Veel ratten lopen verwondingen op tijdens zo’n gevecht, de één serieuzer dan de andere.
Blazen
Net als katten kunnen ratten blazen.
Dit is een uiting van dominantie en betekend zoiets als ‘waag het niet in mijn buurt te komen!’.
Doe je dit toch, kan je een krab of zelfs een beet verwachten.
Veel ratten blazen door de tralies heen, dit gedrag moet je absoluut serieus nemen en dan niet je vingers door de tralies steken!
Veelal zie je dat ratten die door de tralies blazen, dit niet doen zodra je je hand in de kooi doet.
Springen
Wat nu als je baasje je op het bed heeft gezet maar jij graag gezellig bij hem of haar achter de computer zit?
Dan spring je gewoon op het bureau!
Niet alle ratten springen, veel zijn er simpelweg te lui voor of durven gewoon niet.
Maar als een rat eenmaal de lef ontwikkeld om een stukje te ‘vliegen’, dan gaan ze steeds een stapje verder.
Er zijn verhalen bekend van ratten die wel 1 ½ meter ver kunnen springen!
Soms zijn springende ratten wat vervelend, maar als ze dan eens misspringen en met een *plof* op de grond terecht komen waarna ze je zielig aankijken, heb je ze snel vergeven.
Tralie-Knagen
Ratten zijn heel slim en leren al snel dat wanneer ze ergens voor beloont worden, ze het vaker moeten doen.
Zo ook tralie-knagen.
Als een rat dit maar lang genoeg doet, haalt het baasje hem of haar er vanzelf een keer uit en hebben zij hun beloning te pakken; aandacht van het baasje.
Als dit gedrag niet afgeleerd wordt, door te negeren, dan kan het tot vervelens toe door blijven gaan.
Niet alleen zijn ratten slim, maar het zijn op dat gebied ook echt doorzetters.
Gillen, schelden, slaan of andere dingen in die richting hebben absoluut geen zin.
Ook dat is aandacht namelijk en dat is precies waar je rat op uit is.
Negeren is de beste optie en daarnaast de rat zoveel mogelijk uit de kooi halen, veel spelletjes aanbieden en er veel mee bezig zijn.
Kwispelen
Het meeste gevreesde lichaamsdeel van de rat is toch wel zijn staart.
Deze staart is onmisbaar voor de rat: naast dat het de lichaamstemperatuur regelt, is het ook belangrijk voor het evenwicht én de communicatie.
Door te kwispelen communiceert de rat bv met soortgenoten.
Een rat kwispelt bij spanning.
Dit kan komen door kwaadheid; iets wat je vaak ziet bij introducties, maar ook door concentratie.
In principe kan je ervanuit gaan dat een rat niet kwispelt van blijheid.